پرنده نگری، فرصتی برای آشتی با تالاب ها



یک کارشناس پرنده نگری ضمن توضیح درباره پرنده نگری در ایران گفت: پرنده نگری بسیار قدرتمند است و بهترین بهانه برای آشتی با تالاب هاست. امروز (دوم آذرماه) روز ملی پرنده نگری است. اختصاص یک روز در تقویم ملی به «روز ملی پرنده نگری» اولین بار در سال ۱۳۸۸ توسط جمعی از فعالان محیط زیست و طبیعت گردی مطرح شد. کمیته ملی طبیعت گردی متشکل از سه نهاد «وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی»، «سازمان محیط زیست» و «سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور» از مراسم بزرگداشت روز ملی پرنده نگری حمایت و این اقدام را در جهت فرهنگ به منظور حفاظت از گونه ها تنوع پرندگان کشور شناخته شده است. اما هنوز این روز به طور رسمی در تقویم ملی کشور ثبت نشده است. رضا علیاصال درباره جنبه زیست محیطی یا اکوتوریسم پرنده نگری گفت: نه تنها پرنده نگری، بلکه یکی از اصول و مفاهیم اصلی اکوتوریسم «حفاظت» است. نامگذاری چنین روزهایی بهانه ای برای توجه به حفاظت از گونه های ارزشمندی است که در سطح ملی یا بین المللی در طبیعت در حال از بین رفتن هستند. این روز ترکیبی از دو جنبه محیط زیست و اکوتوریسم است. وی افزود: بوم گردی نوعی طبیعت گردی مسئولانه است که در محیط های طبیعی انجام می شود. در آن باید به دو موضوع حفاظت از محیط زیست و بهبود زندگی جامعه محلی پرداخت. بدون این دو، اکوتوریسم معنایی ندارد و فقط یک گردشگری ساده است. بخوانید جنبه های مختلف پرنده نگری علی عسل درباره مناطقی از کشور که پرنده نگری در آن انجام می شود توضیح داد: پرنده نگری دو جنبه دارد. ابتدا گونه های مختلف را در اکوسیستم های خاص از جمله مناطق طبیعی، مناطق حفاظت شده، تالاب ها و … مانند پارک ملی گلستان، جنگل های هیرکانی و تالاب میانکالا بررسی می کنیم. به عبارت دیگر خواهیم دید چه گونه هایی در این مناطق وجود دارد. این راهنمای متخصص پرنده نگری به رویکرد دوم اشاره کرد و گفت: در این رویکرد بر اساس فهرست هدف گونه ها، برنامه ریزی مشخص آن را انجام می دهیم. به عنوان مثال، گروهی از پرنده شناسان خارجی برای مشاهده فهرستی از گونه های مختلف به ایران آمدند. برای دیدن گونه های مورد نظر آنها، علاوه بر طیف متنوعی از اکوسیستم های غنی و بکر، گاهی به شهرها، پارک ها و باغ ها می رویم. وی هرمزگان و میناب در بندرعباس را مصداق بارز رویکرد دوم دانست و گفت: بیشتر تورهای پرنده نگری ایران در میناب انجام می شود. حتی به کوچه های میناب و پارک اطراف شهر بندرعباس می رویم تا گونه های هدفی مانند دارکوب بلوچی یا درنگو سیاه را ببینیم. دارکوب بلوچی مدرس رسمی وزارت گردشگری در حوزه پرنده نگری درباره گونه های مورد علاقه به پرنده نگری گفت: یافتن و مشاهده برخی گونه ها در طبیعت دشوار است اما برخی از آنها در محیط های شهری جمعیت خوبی دارند. پارک ها و باغ هایی که به دلایل مختلف در وضعیت خوبی قرار دارند. که در فصول خاصی دیده می شود. سه سطح اقدامات لازم برای حفظ اکوسیستم ها و جمعیت پرندگان، علی عسل در پاسخ به این سوال که برای حفاظت از اکوسیستم ها و جمعیت پرندگان چه اقداماتی می توان انجام داد، اظهار داشت: این موضوع به محیط های خارج از شهر هدایت می شود. ما اکوسیستم های متنوعی داریم، برای حفاظت و پایداری مناطقی مانند تالاب ها یا محیط های جنگلی، ابتدا باید ظرفیت اکولوژیکی منطقه را ارزیابی کنیم. این اقدام به ما نشان می دهد که چه گونه هایی در منطقه در معرض خطر هستند؟ مکان های پرورش و تغذیه گونه ها کجاست؟ در کدام قسمت از منطقه می توان تاسیساتی مانند برج پرنده نگری را نصب کرد که کمترین تداخل را داشته باشد؟ چه درگیری ها و تهدیدهایی در منطقه وجود دارد؟ و آیا فشار مضاعفی بر درگیری ها وارد خواهیم کرد یا می توانیم برخی از آنها را بهبود بخشیم؟ وی به مرحله دوم اقدامات اشاره کرد و افزود: سپس باید جامعه محلی را آموزش دهیم زیرا جامعه محلی برای پرنده نگری بسیار مهم است. همراهی با جامعه محلی برای برگزاری تورهای پرنده نگری داخلی یا خارجی بسیار مفید است. با آموزش می توان آنها را برای راهنمایی تورهای پرنده نگری آموزش داد زیرا با منطقه آشنا هستند و توانایی انجام این کار را دارند. این مدرس یونسکو به نمونه ای از همراهی مردم محلی در پرنده نگری اشاره کرد و توضیح داد: این همراهی را می توان از مردم محلی روستای پامنار دزفول مشاهده کرد. در دزفول سدی وجود دارد که زیستگاه جغد ماهیگیری است. تعدادی از مردم محلی که صاحب قایق هستند، گردشگران را به زیستگاه این گونه می برند و برمی گردند. به عبارت دیگر گردشگران را راضی نگه می دارند و کسب درآمد می کنند. این بهترین راه برای حفاظت است زیرا مردم محلی می دانند که درآمد آنها به حفاظت از جغد بستگی دارد. وی افزود: اولین سطح اقدامات برای سنجش ظرفیت اکولوژیکی منطقه از سوی دولت است. سطح دوم آموزش جامعه محلی بخشی به عهده دولت و بخشی بر عهده فعالان این عرصه است. آخرین سطح رعایت اخلاقی گردشگران ابتدا بر عهده خود آنهاست، سپس فعالان این حوزه به ویژه راهنمایان تور پرنده نگری. مثلاً گردشگران برای گرفتن عکس بهتر به لانه پرنده نزدیک نشوند یا با نزدیک شدن پرنده ای که در حال تغذیه است را دور کنند و همچنین سکوت منطقه را بر هم نزنند و در این مناطق آتش روشن نکنند. آیا این سه سطح اقدامات نیاز به تقویت دارند؟ این مدرس رسمی وزارت گردشگری در حوزه پرنده نگری و اکوتوریسم ضمن اشاره به لزوم تقویت این سه سطح از اقدامات توضیح داد: ارزیابی اکولوژیکی مناطق بسیار کم انجام می شود. تعدادی از مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست هستند که این ارزیابی ها برای آنها انجام شده است، اما در بیشتر نقاط ایران مانند بسیاری از تالاب ها، مناطق آزاد هستند که گردشگران می توانند بدون محدودیت از آن بازدید کنند و ارزیابی اکولوژیک پتانسیل در آنجا انجام نشده است. وی افزود: بسیاری از این تالاب ها محل پرورش گونه هایی هستند که در فهرست قرمز اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در معرض تهدید قرار دارند. متأسفانه به دلیل عدم ارزیابی های لازم و ناآگاهی نسبت به این موضوع، گردشگران به راحتی می توانند از منطقه بازدید کرده و باعث استرس پرندگان شوند. علی عسل در خصوص آموزش جوامع محلی به دو سطح عملکرد فعالان این حوزه و بخش دولتی اشاره کرد و گفت: نمی توان بی انصافی کرد زیرا برخی سازمان ها و انجمن های باشگاه پرنده نگری در سراسر ایران به ویژه در تهران در حد توان خود کارهای خوبی انجام داده اند، هیچ اقدامی از سوی بخش دولتی ندیده ایم تاثیر خشکسالی بر پرنده نگری این کارشناس پرنده نگری تاثیر خشکسالی بر پرنده نگری را بسیار شدید دانست و توضیح داد: معتقدم «امروزه پرندگان، فردا انسان‌های ما هستند.» پرندگان شاخص بسیار خوبی هستند، زیرا اگر منطقه‌ای را به دلیل خشکسالی ترک کنند، مانند بسیاری از تالاب‌های ما از جمله ارومیه، گاوخونی و… در حال از بین رفتن است. به منطقه دیگری برویم اما این پایان ماجرا نیست زیرا در آینده نزدیک همان تالاب منشا ریزگردها می شود و مشکلات زیادی برای ما به وجود می آورد به همین دلیل این موضوع از گر. اهمیت خوردن علی عسل ضمن اشاره به افزایش جمعیت پرندگان در برخی تالاب ها به دلیل خشکسالی به پیامدهای آن پرداخت و گفت: این موضوع جذاب به نظر می رسد اما باید بررسی شود که آیا تالاب مورد نظر می تواند این تعداد پرنده را تحمل کند یا خیر. آیا منابع غذایی کافی در آن منطقه وجود دارد؟ آیا جمع شدن این تعداد پرنده در یک مکان مشکلی ایجاد نمی کند؟ وی تاکید کرد: همه این موارد شرایط کشور ما را حساس کرده است. ایران و تالاب های آن این راهنمای کارشناس پرنده نگری به وضعیت تالاب های ایران اشاره کرد و گفت: ایران یک کشور تالابی است به طوری که از 42 نوع تالاب در جهان، 41 نوع آن در کشور ما وجود دارد. هر کدام از این تالاب ها محل استراحت تعدادی از پرندگان مهاجر نیز هستند، اما در حال از دست دادن تالاب ها، جمعیت پرندگان، منابع غذایی و استراحتگاه های مناسب آن ها هستیم. بنابراین، وضعیت آشفته ای به وجود می آید. تماشای پرندگان؛ راه برون رفت از بحران خشکسالی، این مدرس ملی فدراسیون جهانی راهنمایان گردشگری درباره راه برون رفت از بحران خشکسالی که پرنده نگری را تحت تاثیر قرار داده است، توضیح داد: پاسخ به این سوال بر اهمیت دوباره پرنده نگری تاکید دارد. تالاب های کوچکی در اطراف شهرهای ایران داریم که شاید مورد توجه قرار نگیرند اما به دلیل رعایت نکردن حق آبه توسط دولت یا بعضاً بخش خصوصی در حال نابودی هستند. هنگامی که در یک تالاب پرنده نگری شکل می گیرد، به عنوان یک جاذبه معرفی می شود. به همین دلیل مردم به آن منطقه می روند و گزارش های آن نیز در رسانه ها منتشر می شود. در نهایت ناخودآگاه تالاب که در شرف نابودی است بر سر زبان ها می افتد. وی با بیان این موضوع گفت: از سال 1387 شروع به معرفی «تالاب البرز» (بهشت معصومه سابق) کردم، این تالاب کوچک در نزدیکی شهر قم قرار دارد و وسعت تقریبی 80 هکتار دارد. گردشگران زیادی برای پرنده نگری به این تالاب می آمدند و این منطقه به حدی جذاب شده بود که سال گذشته در فهرست ملی به ثبت رسید. دلیل حفظ تالاب و عدم تخریب آن پرنده نگری بود. اگر این اتفاق نمی افتاد تا الان تالاب از بین رفته بود، زمینش صاف شده بود و به شبکه صنعتی یا قبرستان بهشت ​​معصومه نزدیک تالاب اضافه می شد. علی عسل همچنین به «تالاب موره» در استان قم و مسیر قم به گرمسار اشاره کرد و افزود: این تالاب بسیار بزرگ است و حدود 20 هزار هکتار وسعت دارد. به دلیل بی توجهی به این تالاب و حتی بی توجهی سازمان حفاظت محیط زیست، آب تالاب توسط مردم برای کشاورزی یا حتی توسط بخش دولتی با کانال کشی تخلیه می شد. این اقدامات در حال حاضر در حال انجام است اما تلاش می کنیم با گسترش پرنده نگری این منطقه را حفظ کنیم. تماشای پرندگان؛ قدرت برای ایران این مدرس یونسکو با تاکید بر قدرت پرنده نگری با توجه به تنوع زیستی ایران خاطرنشان کرد: پرنده نگری بسیار قدرتمند است و بهترین بهانه برای آشتی با تالاب ها است. شاید بسیاری از مردم حتی تعریف تالاب را ندانند یا ارزش آن را درک نکنند، اما تماشای پرندگان می تواند بهانه ای زیبا و جذاب برای حفاظت از تالاب ها باشد. ایران دارای تنوع زیستی فوق العاده ای است، پرندگان را می توان مانند چاه نفت و فرصتی ویژه به دست آورد. بسیاری از گردشگران خارجی علاقه مند به بازدید از ایران هستند. این موضوع همچنین فرصتی برای توسعه گردشگری در نقاطی از ایران است که فاقد صنعت هستند و علاوه بر تبدیل شدن به معیشت جایگزین برای جوامع محلی، حفاظت از عرصه های طبیعی کشور را نیز در پی خواهد داشت. وی در ادامه بیان کرد: من پرندگان را غزل طبیعت می دانم زیرا دیدنی، شنیدنی و جذاب هستند. طبیعتی که تعداد پرندگان در آن کم شود زیبایی خود را از دست می دهد و طبیعت ایران بدون پرنده حیف است. علی عسل در پایان خاطرنشان کرد: پایان نامه ارشد وی نیز در مورد ارزیابی ظرفیت اکولوژیکی این تالاب است. همچنین مستندی نیز در این باره ساخته شده است، اما قصد دارند دوباره مستندی ویژه برای حفاظت و محبوبیت این تالاب بسازند.

دیدگاهتان را بنویسید