سدی که تاریخچه ایران کجارو را می بلعد گفتگوی اختصاصی با مجری طرح و ناظر حفاری های نجات سد چم شیر



سد چم شیر قرار است به زودی آبگیری شود اما در صورت آبگیری این سد، مناطق تاریخی بسیار وسیعی زیر آب می رود. اکنون شمارش معکوس برای سد چم شیر آغاز شده است. در صورت پر آب شدن این سد، 142 محوطه تاریخی که بقایای انسان از گذشته های دور ایران را در خود جای داده است، برای همیشه زیر میلیون ها متر مکعب آب می رود. در حوضه آبریز سد قرار دارد. آب انبار چم شیر در حاشیه شهرستان گچساران نشان از وجود مردمی در دوران پارینه سنگی در این منطقه دارد. بر این اساس سن 16 تا 10 هزار سال را می توان برای آثار و محوطه های تاریخی حوضه آبریز سد در نظر گرفت. از سوی دیگر در سال های گذشته شواهدی از سکونت انسان نوسنگی در این منطقه به دست آمده است. اوج اکتشافات در حوضه آبریز سد چم شیر مربوط به تایید شواهد تمدن عیلامی در این منطقه است. کاوش های انجام شده در حوضه آبریز سد در گذشته منجر به کشف سفال های دست ساز ساخته شده به دست بشر شده است که می تواند نشانه ای از استقرار تمدن عیلام در حوضه آبریز سد باشد. . در زیر سیلاب سد زندگی می کردند و بعید نیست آثار قابل توجهی از آن دوران در خاک باقی مانده باشد. حالا با توجه به شروع شمارش معکوس برای پر شدن سد، تا چند روز دیگر همه این آثار تاریخی ایران زیر آب می روند و رمز و ما رازهای گذشته ایران را برای همیشه از دست خواهیم داد. برای بررسی بیشتر چند موضوع و اطلاع از آخرین اقدامات و کاوش های باستان شناسی انجام شده در حوضه آبریز سد چم شیر، با محمدحسین عزیزی فرانکی، مدیر پروژه و ناظر کاوش های نجات سد به گفت و گو نشسته ایم. این باستان شناس که یکی از اعضای هیئت علمی پژوهشکده باستان شناسی نیز می باشد، ضمن تاکید بر اینکه به عنوان یک باستان شناس می داند که تمامی پروژه های عمرانی باعث تخریب آثار باستانی می شود، خاطرنشان می کند که در ساختاری زندگی می کنیم که نیازمند تغییرات ساختمانی است. و خواه ناخواه ساخت سد نیز انجام می شود. البته وی ضمن اشاره به اینکه مناطق تاریخی حوضه آبریز سد چم شیر به دقت مورد کاوش قرار گرفته است، معتقد است: وظایف محوله به پژوهشگاه و باستان شناسان در خصوص اکتشاف حوضه آبریز سد چم شیر به درستی انجام شده است. . مشروح گفت و گو در پایگاه خبری کجارو با محمدحسین عزیزی فرانکی، مدیر پروژه و ناظر کاوش های نجات سد چم شیر. در مورد تعداد کاوش هایی که در سد چم شیر انجام شده، روایات متفاوت و گاه متناقضی وجود دارد. به طور مشخص در سال های گذشته چه کاوش های باستان شناسی در حوضه آبریز سد چم شیر انجام شده است؟ دو بار در سال های 1390 و 1394 کاوش و بررسی انجام شده و در مجموع 142 اثر (فرهنگی ـ تاریخی) شناسایی شده است. پس از آن در سال های 1395 و 1397 دکتر عطایی در مورد این مکان گمانه زنی کرده و 30 اثر را برای کاوش معرفی کرده است. در فاصله سال های 1397 تا 1399، 9 اثر از آن 30 اثر مورد بررسی قرار گرفته است. در سال 1401، 21 سایت باقی مانده در حال اکتشاف بود که 19 سایت مورد کاوش قرار گرفته و دو سایت هنوز در حال کاوش هستند. آیا ممکن است در سد چم شیر منطقه ای تاریخی وجود داشته باشد که هنوز به طور کامل و درست کاوش نشده باشد؟ یعنی آقایان عطایی و زارعی در اینجا حدس و گمان و بررسی کرده اند و گفته اند 30 اثر از آثار موجود قابل بررسی است. زمانی که علم و فناوری پیشرفت کند به باستان شناسی نیز کمک می کند و بر این اساس در برخی مناطق با توجه به محدودیت های علمی و فناوری امروزه امکان کاوش وجود ندارد اما در آینده این امکان فراهم خواهد شد. با توجه به این پیشرفت‌های فناوری، آیا امکان اکتشاف برخی دیگر از حوزه‌های حوضه آبریز سد چم شیر در آینده وجود نداشت؟ توجه داشته باشید که طبق نظارت گمانه زنی ها، از مجموع 142 اثر، 30 اثر قابلیت کاوش دارند و همه آنها قابلیت کاوش ندارند. . برخی از آثار حتی ممکن است عشایری و جدید باشند، همچنین برخی از آثار موجود مربوط به حجاری های روستایی است. در باستان شناسی هر اثری که از انسان در طبیعت به جا می ماند به عنوان یک اثر ثبت می شود. یعنی اینطور نیست که تعداد 142 محوطه همه تپه های باستانی یا نشانه های باستانی باشند. بنابراین اکنون تنها یک تپه باستانی وجود دارد (که ارزشمند است) و هنوز در حال کاوش است. تعداد 30 اثر کاوش پذیری که اعلام شده بسیار زیاد است و آنها را انتخاب کرده اند و بررسی کرده اند. از زمانی که بحث برداشت آب از سد چم شیر مطرح شد، مردم و دوستداران میراث فرهنگی بابت این خبر استرس داشتند. در خصوص این سد نیز پیگیر بوده و خواستار عدم برداشت آب از این سد به دلیل اهمیت تاریخی و مخاطرات زیست محیطی آن بوده اند. با توجه به نگرانی مردم و دوستداران میراث فرهنگی، آیا به آنها این اطمینان را می دهید که از غرق شدن آثار تاریخی در اثر آبگرفتگی سد چم شیر آسوده خاطر نشوند؟ مردم و دوستداران میراث فرهنگی ممکن است دوست نداشته باشند آن را بپذیرند. با این حال، ما به عنوان باستان شناس می دانیم که همه پروژه های ساختمانی باعث از بین رفتن آثار باستانی می شوند. البته پژوهشگاه و پژوهشگاه میراث فرهنگی علاقه ای به کاوش سریع و بی هدف آثار ندارند. با این وجود ما در ساختاری زندگی می کنیم که تغییرات عمرانی لازم است، سدها ساخته می شود و بحث جاده، راه آهن و… وجود دارد و به هر حال اینها با آثار تاریخی در تضاد است. قاعدتاً اطراف این رودخانه محل استقرار گروه های انسانی در دوره های مختلف تاریخی بوده است. به هر حال پژوهشگاه امکان توقف پروژه سدسازی را ندارد، اما اگر بررسی کنیم و ببینیم واقعا کار فاخری است، می توانیم در فاز اول این کار را انجام دهیم، جایی داریم که می توانیم مورد مطالعه قرار گیرد. با توجه به این موضوع در صورت اکتشاف منطقه اجازه احداث سد را می دهیم. بر این اساس سد (چم شیر) ساخته شد و منطقه ای که از ابتدا گفتیم باید کاوش شود، اکنون اکتشاف شده است. از اول انقلاب در تمامی پروژه های سدسازی مناطق تاریخی انتخاب و کاوش شد و پس از آن میراث فرهنگی مجوز برداشت آب را صادر کرد. در پایان باید بگویم که آثار تاریخی در حال غرق شدن و زیر آب رفتن هستند و ما از این بابت بسیار متاسفیم، اما آنچه را که ساختار، اداره و کار به ما محول کرده انجام داده ایم.

دیدگاهتان را بنویسید