خوارزمی، مقبره ای با کاشی فیروزه ای



آرامگاه خواجه ربیع که مدفن یکی از یاران پیامبر اسلام و نیز از سرداران لشکر حضرت علی (ع) بوده است، امروزه از قدیمی ترین مردان مدفون در حوالی شهر کنونی به شمار می رود. مشهد و معروف است که امام رضا (علیه السلام) در سالهای 200 تا 203 هجری قمری قبر خواجه را زیارت کرد. نام خواجه ربیع برای مردم مشهد بسیار آشناست، زمانی که نام خواجه ربیع به میان می آید، یاد مسافرانی که در میدان شهدای مشهد فریاد خواجه ربیع، خواجه مراد و… سر می دادند زنده می شود. به میدان شهدا می روم تا به سمت خواجه ربیع حرکت کنم. از چند نفر آدرس خواجه ربیع را می پرسم بدون استثنا همه آدرس خواجه ربیع را می دانستند. در گذشته خیابان خواجه ربیع از بقعه تا میدان شهدا امتداد داشت و اکنون بخشی از این خیابان به خیابان آیت الله عبادی تغییر نام داده است. ساختمان آرامگاه خواجه ربیع در انتهای خیابان قرار دارد و این بنای عظیم از دور خودنمایی می کند. وارد مجموعه خواجه ربیع شدم و با یکی از افرادی که به خواجه ربیع آمده بود صحبت کردم، ایشان برای زیارت بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع) به مشهد آمدند و چند روزی را در مشهد مهمان امام رضا (ع) بودند. ، به آرامگاه فردوسی، امامزادگان یاسر و ناصر نیز رفتند و اکنون به خواجه ربیع آمده است. در داخل ساختمان اصلی مقبره خواجه ربیع مقبره شیخ احمد کافی از وعاظ معروف قبل از انقلاب نیز قرار دارد و بازدیدکنندگان برای وی نیز صلوات می فرستند. در اطراف ساختمان بقعه نیز مانند کاروانسراهای قدیمی حجره هایی وجود دارد که مزار شهدای دفاع مقدس در آنها قرار دارد. محوطه اطراف بنای خواجه ربیع نیز به قبرستان تبدیل شده است. خواجه ربیع کیست؟ نام خواجه ربیع در تاریخ ربیع بن خثم اسدی ثوری کوفی است. او از طایفه بنی اسد و از اهالی کوفه، یکی از هشت زاهد معروف به صدر اسلام و نیز از یاران پیامبر اسلام و از فرماندهان لشکر حضرت علی (ع) بود. خواجه ربیع یا ربیع بن خثم اسدی ثوری کوفی در نیمه دوم قرن اول هجری از عربستان به خراسان مهاجرت کرد و در این منطقه ساکن شد و سرانجام در سال 61 یا 63 در نوغان درگذشت. خواجه ربیع در آغاز امارت ری را بر عهده داشت. از خلافت حضرت علی (ع) و یاور حضرت علی (ع) در جنگ صفین بود و این یکی از دلایل ارادت خاص شیعیان به آن حضرت است. اکنون خواجه ربیع توسط محله های یوسف زاده، مهر مادر و بهمن احاطه شده است، اما در گذشته در مجاورت روستایی به نام حسین آباد خواجه ربیع قرار داشته است. در قرن اخیر اداره باغ و قبر خواجه ربیع به عهده آستان قدس رضوی است، باغ خواجه ربیع یکی از قبرستان های مهم مشهد است. محمود تقرایی، باستان شناس و مسئول ثبت آثار تاریخی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی در این باره می گوید: آرامگاه باشکوه خواجه ربیع در شمال غرب مشهد واقع شده است. انتهای خیابان خواجه ربیع بنای آرامگاهی که شاه عباس صفوی به دستور شیخ بهایی در اوایل قرن یازدهم هجری قمری ساخته است می افزاید: بنای فعلی آرامگاه خواجه ربیع همان است که در در سالهای 1026 تا 1031 هجری قمری به دستور شاه عباس و زیر نظر یکی از سادات رضوی مشهد به نام میرزا افلق.» در معماری بقعه خواجه ربیع طغرایی آمده است: «مقبره خواجه ربیع مشهد، اثری تاریخی است با معماری مربوط به دوران صفویه که علاوه بر جنبه معنوی و زیارتی، به دلیل معماری زیبا از جایگاه ویژه ای برخوردار است. اما قسمت جالب معماری این بقعه کتیبه های فیروزه ای رنگی است که در داخل گنبد و ساقه بیرونی آن توسط خوشنویس معروف عصر صفوی علیرضا عباسی با خط ثلث نوشته شده است. بر روی کتیبه ها دو تاریخ 1026 و 1031 هجری قمری دیده می شود که سال های ساخت و تزئین بنا را نشان می دهد. در این کتیبه ها که با نام شاه عباس صفوی آغاز می شود، آیه 62 سوره مبارکه یونس و بخشهایی از خطبه 84 نهج البلاغه نوشته شده است. رضوي رئيس اسناد تاريخي اداره كل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي خراسان مي گويد: طرح بقعه در بيرون هشت ضلعي و در داخل چهار ايواني است كه از انتهاي بزرگ راهروها باز مي شود. ایوان های جانبی بر فراز بنای خواجه ربیع گنبدی فیروزه ای رنگ وجود دارد که ارتفاع آن 18 متر است و گنبد بنا با کاشی های فیروزه ای زیبا پوشیده شده و داخل بنا با نقاشی های طلایی تزئین شده است. دیوار و پشت چهار ایوان اصلی، چهار ورودی وجود دارد که به کاخ ها منتهی می شود.وی یادآور می شود: در کنار این مجموعه و جلوی در ورودی باغ خواجه ربیع، آب انباری وجود دارد که بنای آن را به ام کلثوم نسبت داده اند. به همت میرزا صدرالدین و به دوران شاه سلیمان صفوی.» طغرایی به ظرفیت های گردشگری این مجموعه تاریخی و فرهنگی اشاره می کند و می افزاید: آرامگاه خواجه ربیع اکنون به یکی از مقبره ها تبدیل شده است. اماکن سیاحتی و زیارتی مشهد و سالانه زائران و گردشگران زیادی از این مجموعه زیارتی و تاریخی بازدید می کنند. یکی از آثار ملی ایران در 24 دی 1310 توسط سازمان میراث فرهنگی وقت به شماره ثبت 142. تاج محل آینه ای از بنای خواجه ربیع است. نکته قابل توجه در مورد خواجه ربیع این است که می گویند تاج محل معروف هند که یکی از عجایب هفتگانه جهان بوده است از این مقبره الهام گرفته شده است. خواجه ربیع در 14 قرن گذشته همواره محل شناخته شده و زیارتگاه مسلمانان اعم از شیعه و سنی بوده است.

دیدگاهتان را بنویسید