برای جلوگیری از آبگرفتگی بناهای تاریخی چه کرده اید؟



هنوز اطلاعات دقیق و کاملی از سرنوشت بناهای تاریخی تخریب شده در سیل تابستان در دست نیست. آغاز فصل سرما و بارندگی نگرانی از وضعیت این بناها و اماکن تاریخی که در سیل آسیب دیده یا دوباره در معرض خطر هستند را دو چندان کرده است. گزارش «دنیای سفر» «سیل» پدیده ای طبیعی است که علاوه بر خسارات فراوانی که به زیستگاه، اموال و جان انسان وارد می کند، بسیاری از بناها و اماکن تاریخی را به خطر می اندازد. در سال‌های اخیر، حداقل در 17 استان، بسیاری از بناهای تاریخی در اثر سیل به طور کامل تخریب شده یا به برخی از آنها آسیب جدی وارد شده است، همانطور که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گزارش داد، در سیل تابستان 1401، حدود 735 اثر تاریخی تخریب و 2500 میلیارد تومان خسارت مالی وارد شد. یک درصد بافت تاریخی شهر یزد که ثبت جهانی یونسکو نیز می باشد از بین رفت. حال در آستانه بارندگی های پاییزی و زمستانی این سوال مطرح است که استان ها به ویژه استان هایی که در سال های اخیر دچار سیل شده اند برای تقویت و حفاظت از آثار تاریخی و پیشگیری از آن چه تدابیری برای جلوگیری از تکرار حادثه انجام داده اند؟ از ابتدای پاییز 1401 برخی استان ها از جمله ایلام، اصفهان، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد و لرستان دچار سیل شدند. امسال فرصت چندانی برای مقاومت و حفاظت از آثاری که پیش از این در سیل تابستان 1401 و حتی سال های گذشته آسیب دیده بودند، وجود نداشت. برخی از این آثار که پس از سیل به حال خود رها شده بودند، به تدریج استحکام خود را از دست داده و روند تخریب آنها سرعت گرفته است. خبرگزاری ایسنا، با توجه به این احتمالات با استان‌هایی که بیشتر در معرض سیل و بارندگی هستند، درباره اقدامات و تمهیداتی که برای حفاظت از بناها و محوطه‌های تاریخی انجام داده‌اند، گفت‌وگو کرده است. این در حالی است که برخی استان ها از جمله گیلان و گلستان با وجود پیگیری های مستمر ایسنا، همکاری نکردند و پاسخگو نبودند و وضعیت بناها و محوطه های تاریخی این استان ها چندان مشخص نیست. فرزاد شریفی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ایلام درباره اقدامات انجام شده برای حفاظت از آثار تاریخی در برابر آسیب های ناشی از بارندگی و سیل در این استان به ایسنا گفت: قبل از بارندگی، قلعه ها و بناهای تاریخی واقع در مرکز ممکن است. سیل رخ داده است، ما عملیات نجات و نظارت آنها را آغاز خواهیم کرد. نمونه آن قلعه «شک» در شهرستان دهلران است که قبل از وقوع سیل تابستانی آن را نجات داده بودیم و مشکلی نداشت. همچنین تیم کارشناسی در معاونت میراث فرهنگی فهرستی از آثار در معرض خطری که احتمال ریزش دارند تهیه می کنند تا قبل از فصول بارندگی عملیات مقاوم سازی برای آنها انجام شود. مهدی عابدینی معاون میراث فرهنگی استان مازندران نیز گفت: تعدادی خانه تاریخی داریم که در اختیار مالکان خصوصی است. هستند و مورد استفاده قرار می گیرند، مطمئناً چنین ساختمان هایی توسط مالکان نظارت و محافظت می شود. از طرفی ساختمان هایی هم داریم که ساکن نیستند اما مالکانی دارند که برای حفاظت از ساختمان اقداماتی انجام می دهند. میراث فرهنگی نیز مرمت برخی از این بناهای تاریخی را برعهده دارد، به عنوان مثال سقف آنها را مرمت می کنند تا از خطرات احتمالی باران و برف جلوگیری کنند. آنها آسیبی نمی بینند. این معماری و بافت که شامل سقف شیروانی، خروجی آب و زهکشی داخل کوچه ها می باشد، بیشتر با بارندگی سازگار است. عابدینی گفت: محوطه ها و تپه های تاریخی که کاوش نشده اند مشکل بارندگی نخواهند داشت، اما باید روی تپه های کاوش شده را با داربست، فولاد گالوانیزه و ایرانیت بپوشانیم تا به معماری برآمده از خاک آسیب نرسد. نمونه آن «گوهر تپه» در بهشهر است که مدت ها برای آن اقداماتی انجام داده ایم و نزدیک به ده سال است که روکش و مسقف شده است. همچنین «آتش نشانی سوادکوه» که به بررسی آن پرداختیم، هم اکنون با روکش و سقف در حال نصب است تا در زمستان امسال برف و باران آسیبی نبیند. جلیل جباری، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان غربی نیز با اشاره به اینکه سیلاب به مناطق و بارندگی ها می رسد، درباره تمهیدات این استان به ایسنا گفت: برای جلوگیری از این اتفاقات منتظر فصل بارندگی نیستیم. خسارات وارد شده است و ما از قبل اقداماتی را برای حفاظت و مرمت آثار تاریخی انجام می دهیم.” اگر ساختمانی لازم باشد روی آن روکش های محافظ می گذاریم، در محوطه و بقایای معماری معمولا از لایه های کاهگلی استفاده می شود تا شش ماه دوم سال را به راحتی بگذرانند. «سایت تاریخی حسنلو»، «سایت تخت سلیمان» و بنای «قره کیلاسا» در شمال استان از جمله آثاری هستند که پوشش های محافظی برای آن ها ایجاد شده تا در اثر بارندگی آسیبی نبیند. وی با اشاره به اینکه برای برخی از بناهای تاریخی این استان پیشگیری از خسارت بارندگی و سیل انجام شده است، گفت: بناهایی که تحت نظارت میراث فرهنگی هستند مانند «شیخ صفی»، «جامع مسجد اردبیل» و «مجتمع شیخ کلهران». “به صورت دوره ای و اغلب توسط گروه های حفاظت و مرمت نظارت می شوند. در فصل بارندگی و سرما نیز این نظارت ها به ویژه وضعیت پوشش های سقف ادامه دارد. تمام نکته این است که آسیب های احتمالی را به حداقل برسانیم. واقعیت این است که بودجه های مرمتی بسیار کمتر از نیاز است و نمی توان این اقدامات را به صورت ایده آل در همه مناطق و ساختمان ها انجام داد، بنابراین حفاظت و نظارت بر ساختمان ها برای جلوگیری از تخریب اهمیت بیشتری دارد. برای «کاروانسرای شاه عباسی» که کاندیدای ثبت جهانی است، پوشش سقف آن را که خاکی و پر از علف های هرز بود، با آجر و لایه ای از آهک ترمیم کردیم. همچنین فضای داخلی آن را به صورت اساسی بازسازی کردیم تا پایداری و مقاومت آن در برابر برف و باران در فصل سرد افزایش یابد.

دیدگاهتان را بنویسید