بحران در موزه های ایران، از کمبود بودجه تا آثار مفقود



معضل بی توجهی به استانداردهای موزه ها و کمبود نیروی متخصص در موزه های کشور به چالشی جدی تبدیل شده است. در سال گذشته حوادث زیادی در موزه‌های ایران رخ داده است، از آسیب و مفقود شدن آثار به نمایش درآمده در یکی از موزه‌های معروف کاخ تا پرونده اخیر دستگیری بازدیدکنندگان از موزه رضا عباسی. دلایل زیادی برای بروز این مشکلات وجود دارد، از کمبود نیروی انسانی متخصص گرفته تا بودجه کم. واقعیت این است که علیرغم کثرت فارغ التحصیلان متخصص در رشته موزه داری، روند سال های گذشته به گونه ای بوده است که موزه ها یا نیروی انسانی جدید جذب نکرده اند یا فاقد تخصص هستند. این موضوع بی توجهی به نیروی انسانی و تخصص در کنار چالش کمبود بودجه باعث شده تا شاهد حوادث متعددی برای اشیای موزه ای باشیم. علاوه بر آنچه گفته شد، عدم رعایت استانداردهای موزه ای ابهاماتی را در خصوص کیفیت حفظ و مرمت آثار موزه ای ایجاد کرده است. چالش آبی بودجه موزه های ایران بدون شک بزرگترین مشکل و چالش امروز موزه های کشور کمبود بودجه است. حمیدرضا تبریزیان کارشناس ارشد باستان شناسی که سال ها در یکی از موزه های کشور مشغول به کار است در گفتگو با خبرنگار کجارو در خصوص علت آسیب دیدن برخی از آثار موزه ای در سال های اخیر و مقصر بودن این موضوع گفت. مثلاً در کاخ گلستان اثری گم شده یا آسیب دیده است. ابتدا باید بررسی شود که اداره حفاظت و مرمت کاخ موزه گلستان از چند نفر تشکیل شده و بودجه آن چقدر بوده است؟ وی ضمن اشاره به مفهوم حفاظت پیشگیرانه در موزه ها افزود: حفاظتی به نام حفاظت پیشگیرانه وجود دارد که به معنای اقداماتی است که در طول روز انجام می شود. و هر ساله عملیات مستمری را برای حفاظت و نگهداری از آثار به درستی انجام می دهند. وقتی از مدیر موزه سوال می شود که چگونه از اشیای موزه محافظت کرده است باید از درآمد آن موزه دید و مثلا کاخ گلستان که موزه پردرآمدی است چند درصد آن به آن اختصاص می یابد. حفاظت و مرمت؛ آیا 5 یا 10 درصد از درآمد موزه به مرمت اختصاص می یابد؟ من مطمئن هستم که این اتفاق نیفتاده است و تمام درآمد موزه بسته شده و به بالا فرستاده می شود. این کارشناس ارشد باستان شناسی ادامه داد: بنابراین قبل از اینکه مسئولان موزه و کسانی که در حوزه فرهنگ فعالیت می کنند پاسخگو باشیم باید ببینیم چقدر بودجه و چه امکاناتی دارند و نیرو در اختیار دارند. اگر نیرو و بودجه تخصیص یافته کامل باشد و نمودار مورد نیاز خود را داشته باشند، به چک لیستی می رسیم که برای حفاظت پیشگیرانه ارائه شده و باید رعایت شود. مشکل کمبود نیروی متخصص در موزه‌ها در سال‌های اخیر کاهش سیاست‌ها در حوزه نیروی انسانی موزه‌ها باعث شده است که موزه‌های کشور به مرور زمان با کمبود جدی نیروهای متخصص و ماهر مواجه شوند. این موضوع در زمینه مرمت موزه ها و حفاظت از اشیاء آنها جلوه بیشتری داشته و چالش های زیادی را به وجود آورده است. تبریزیان با اشاره به اینکه موضوع دیگری که نباید از آن غافل شد، بحث نیروی انسانی در موزه ها است، گفت: باید ببینیم در طول سالیان اخیر مدیران موزه ها توانسته اند چه تعداد متخصص را جذب کنند. در حال حاضر شرایط به گونه ای است که همان فردی که در موزه استخدام می شود، لیسانس غیر مرتبط دارد. یعنی این فرد اصول و مبانی موزه داری را نخوانده و بلد نیست. وی در پاسخ به این سوال که استفاده نادرست افراد غیرمتخصص در موزه ها چه آثاری دارد به خبرنگار کجارو گفت: به عنوان مثال دمای نگهداری منسوجات 18 درجه سانتی گراد است. به این ترتیب که این فرد (کارمند غیرمتخصص) در موزه نشسته و دما به 24 می رسد، اما چون فرد فاقد تخصص لازم است، نمی داند که دمای محیط برای منسوجات موزه نامناسب شده است و یا نمی داند که افزایش رطوبت موزه می تواند باعث شود آثار کاغذی اسیدی شده و ممکن است شکننده شده و از بین بروند. این فعال موزه افزود: در سال های اخیر در چارت های سازمانی و در هرج و مرج که نیرو جذب نمی شود، سیاست موزه ها بر انقباض نیرو بوده است. به نظر من این یک اشتباه استراتژیک است. توجه داشته باشید که نیروی انسانی مهمترین سرمایه یک سازمان است که در موزه های کشور از دست داده ایم. در چنین شرایطی افرادی که با مبانی موزه داری آشنایی ندارند به کار گرفته می شوند. چالش های مرمت در موزه های کشور بی شک امروزه چالش های مرمت یکی از مهم ترین مشکلات موزه های کشور به شمار می رود. آسیب دیدن برخی از آثار به نمایش درآمده در موزه‌های برجسته کشور و عدم توجه به حفاظت، جلوه‌های روشنی از وضعیت نامطلوب در حوزه حفاظت و مرمت موزه‌ها است. تبریزیان ضمن اشاره به تجربیات خود در خصوص چالش های مرمت در حوزه موزه داری به خبرنگار کجارو گفت: من شخصاً کارشناس فرش نیستم. اما چند روز پیش یک کارشناس فرش به من گفت این قسمت از فرشی که در موزه شما به نمایش گذاشته شده در حال بافته شدن است. وقتی دقیق تر نگاه کردم دیدم حرفش درست است. منظورم این است که وقتی می خواهیم قضاوت کنیم ممکن است در موزه های کشور کاستی صورت گرفته باشد اما در این موضوع دو موضوع وجود دارد یکی بحث جرم و دیگری سهل انگاری. وی افزود: در مواردی افراد با حادثه برخورد می‌کنند، تصور می‌کنند حادثه رخ داده در تعریف جرم گنجانده شده است، اما (واقعیت این است) خسارت وارده به اشیا در اثر بی‌توجهی به امر مرمت یا عدم انجام آن. بررسی به موقع در دسته سهل انگاری قرار می گیرند. لازم به ذکر است که قصور نیز سیستمی است; یعنی سیستم (موزه) دارای سه سطح است که شامل سطح استراتژیک، سطح میانی (تاکتیکی) و سطح عملیاتی می شود. باید بگویم در چنین شرایطی موضوع به سطح عملیاتی مربوط می شود. در سطح عملیاتی نیز با توجه به اینکه اشیای موزه را به درستی بررسی و ارزیابی نکرده ایم، حادثه آسیبی به شی رخ داده است. اما نباید فراموش کرد که در سطح استراتژیک نقاط ضعفی وجود داشت و نتوانستیم نیروی انسانی مورد نیاز برای عملکرد مطلوب را تامین کنیم. همچنین بحث بودجه و تعداد متخصصان در بخش مرمت نیز مربوط به حوزه تاکتیکی است که باید به آن نیز توجه شود. با توجه به وضعیت کنونی موزه های کشور و مشکلات و چالش های متعدد آنها از کمبود نیروی انسانی گرفته تا مشکلات تاکتیکی در حوزه مرمت، به نظر می رسد برای عبور از شرایط کنونی نیاز به انقلاب موزه ای در کشور احساس شود. در چنین شرایطی از عزت الله ضرغامی که با شعار «زیر میز» و مقابله با قوانین قدیمی و غلط روی کار آمده، انتظار می رود با به کارگیری متخصص و کارشناس، وضعیت رو به افول موزه داری در حوزه اشتغال را زیر میز بگذارد. پرسنل ماهر و با تخصیص بودجه لازم. شرایط مساعدی را برای موزه های این منطقه ایجاد کند. نظر شما در مورد وضعیت کنونی موزه ها در ایران چیست؟ به نظر شما مهم ترین چالش های موزه های کشور در حال حاضر چیست و برای غلبه بر آنها چه باید کرد؟

دیدگاهتان را بنویسید