امکان نمایش آثار موزه ها از شعار گرفته تا اجرا وجود دارد



با وجود تاکید وزیر میراث فرهنگی بر نمایش آثار موزه ها، به نظر می رسد انجام این کار نه ممکن است و نه مطلوب. عزت الله ضرغامی وزیر میراث فرهنگی از جمله وزرایی است که در دوران نه چندان طولانی اتکای خود به سمت این وزارتخانه حرف هایی زد که مورد انتقاد منتقدان قرار گرفت. کارشناسان و فعالان حوزه مربوطه با چالش جدی مواجه شده اند. یکی از صحبت های مطرح شده توسط ضرغامی در خصوص اهمیت و ضرورت نمایش آثار موزه ها در ویترین و نمایش عمومی بود. ضرغامی با اشاره به اینکه امکان نمایش حدود 90 درصد آثار ارزشمند تاریخی خود را نداریم، تاکید کرده بود که مکان آثار تاریخی در ویترین موزه است نه در آب انبار. در داخل مخازن موزه نه ممکن است و نه مطلوب. برای بررسی جنبه های فنی این موضوع و درک بایدها و نبایدهای نمایش آثار در مخازن موزه، گفت وگویی را با حمیدرضا تبریزیان، کارشناس ارشد باستان شناسی و فعال در حوزه موزه شناسی انجام دادیم که مشروح آن به تفصیل آمده است. در پس از سخنان عزت الله ضرغامی وزیر میراث فرهنگی در خصوص بی توجهی به نمایش آثار در مخازن موزه ها، اظهارنظرهای زیادی در خصوص اهمیت نمایش آثار در مخازن موزه های کشور مطرح شده است. اساساً جایگاه اصلی و ذاتی اشیاء موزه ای کجاست و آیا نگهداری آثار در مخازن اشکال دارد؟ خانه هر موزه یا اثر میراث فرهنگی یک مخزن است. خیلی ها فکر می کنند فضای نمایشگاه خانه کار است که اینطور نیست. بنابراین، آثار باستانی موزه ذاتاً در مخازن ذخیره می شوند. یعنی یک اثر موزه ای مانند فرش یا گلدان همیشه در یک نقطه مشخص با تعداد مشخص و مکان ثابت نگهداری می شود. این نکته از نظر شناختی حائز اهمیت است زیرا با درک آن می توان دریافت که هدف اولیه موزه حفظ آثار برای همه نسل هاست تا بتوانیم از طریق حفاظت پیشگیرانه برای نسل های آینده آثار را حفظ کنیم. نمایش آثار یکی دیگر از وظایف موزه است و همانطور که آقای ضرغامی فرمودند بیشتر آثاری که در موزه ملی ایران و در هر موزه دیگری نگهداری می شود در مخازن قرار دارند. آیا امکان نمایش تمام آثار مخازن در موزه ها وجود دارد یا به عبارتی نمایش همه آثار مخازن صحیح و اصولی است؟ نمایش آثار در موزه با خانه متفاوت است. در خانه بسیاری از افراد، اشیاء روی بوفه نمایش داده می شود. در موزه نمی توان به این شکل عمل کرد و نمی توانیم مثلاً بلافاصله یک لوح ایلامی را از موزه ملی ایران خارج کنیم و در ویترین بگذاریم. توجه داشته باشید که نمایش اشیا در ویترین موزه یک پروژه عظیم مالی است. یعنی تک تک آثار باید طبق پروتکل استاندارد موزه مستند شوند. منظور از مستندسازی این است که تمامی مشخصات، مختصات و مشخصات کار ثبت شده و عکاسی دیجیتالی از کار انجام شود. همچنین شرح و شناسنامه اثر باید به صورت دقیق و نه ذهنی بلکه بر اساس اصطلاحنامه توسط کارشناس نوشته شود و تاریخ آن مشخص شود. ضمناً آسیب وارده به کار نیز باید ثبت شود. پس از انجام تمامی این اقدامات تنها شناسنامه مستند تهیه شده است. برای فراهم شدن امکان فنی حذف اثر از مخزن و نمایش آن چه اقدامات دیگری باید انجام شود؟ یعنی قبل از نمایش بفهمیم این شی چقدر آسیب دیده و در چه وضعیتی است. آنچه ذکر شد یک پروژه است. نمی دانم چند اثر در موزه ملی ایران وجود دارد. اما از میان تمام آثار باستان‌شناسی کشف‌شده در ایران در سال‌های گذشته، در موزه ملی ایران وجود دارد. در نتیجه، شناسنامه های فیزیکی زیادی وجود دارد. اگر هر گواهی علمی را به دانشجوی متخصص بدهیم، می توان تشخیص داد که گواهینامه هر اثر در ازای دریافت مبلغ تعیین شده توسط دانشجوی متخصص نوشته می شود. آنها حدود یک میلیون شناسنامه دارند. بنابراین سه میلیون شناسنامه باید نوشته شود. حتی اگر برای نوشتن هر شناسنامه 50 هزار تومان در نظر بگیریم، برای نوشتن شناسنامه همه آثار هزینه هنگفتی لازم است. یکی دیگر از اقداماتی که باید در خصوص آثار موزه ای قبل از نمایشگاه انجام شود، مستندسازی اثر است. اهمیت مستندسازی چیست و چرا همه آثار باید قبل از نمایشگاه مستند شوند؟ توجه داشته باشید که نمایش آثار بخشی از فرآیند موزه و سپس حفظ آثار در گنجینه موزه است. برای اینکه آثار در موزه به نمایش درآیند، باید هر کدام جداگانه مستندسازی شوند. قابل توجه است که مستندات کار را از خطر سرقت محافظت می کند. یعنی اگر یک اثر مستند در هر جای دنیا به سرقت رفت، اگر مستندات را ارائه دهید، اثر به شما برگردانده می شود. در واقع همه موزه ها موظف به بازگرداندن آثار مستند هستند. در واقع سند، ثبت هویت اشیاء تاریخی است. از طرفی اگر یک اثر مستند مرمت نشود ممکن است بعد از نمایشگاه اثر از هم بپاشد یا آسیب ببیند. یعنی اصرار بر نمایش سریع آثار موزه ای می تواند مضر باشد. برای نمایش آثار در موزه ها چه مکانیزمی باید وجود داشته باشد، به عبارت دیگر بر اساس اصول موزه داری چه اقداماتی باید انجام شود تا یک اثر از مخزن خارج شود و در معرض دید عموم قرار گیرد؟ باید انجام بشه؟ نمایشگاه آثار موزه ای را باید در قالب یک پروژه بزرگ دید. یعنی فهرست اشیایی که در حال حاضر در موزه ها یا انبارهای موزه هستند، بسته به مکانیزم موزه، شمارش و در پایگاه جامعی از این اطلاعات ثبت شود. در مرحله بعد باید مشخص شود که کدام آثار شناسنامه دارند و کدام آثار شناسنامه ندارند. در این مرحله آثاری که شناسنامه ندارند وارد مرحله نگارش شناسنامه می شوند و آثاری که شناسنامه دارند از نظر مرمت بررسی می شوند تا مشخص شود تعداد مشخصی اثر قابل نمایش است. وقتی مشخص شد این آثار قابل نمایش هستند، ملاحظات و الزامات نگهداری و نمایش آثار را مشخص می کنیم. به عنوان مثال، زمانی که موزه لوور قصد داشت آثار خود را به موزه ملی ایران ارسال کند، ابتدا ویترین های خود را به ایران فرستاد. در خصوص امکان نمایش آثار در مخازن موزه در سایر موزه ها و نمایشگاه ها همواره نکاتی مطرح شده و وزیر میراث فرهنگی خواستار انتقال اشیای موجود در مخازن به نمایشگاه ها و موزه های دیگر شده است. این امر تا چه حد امکان پذیر است و چه الزاماتی را می طلبد؟ مسئول بسته بندی، بیمه و ارسال آثار به موزه دیگری باید شناخته شود. اگر قرار است کار بیمه شود باید منابع تامین مالی بیمه کار در نظر گرفته شود. باید مشخص شود که هزینه بیمه از کجا تامین شود. به این معنی که صرفاً نمایش اثر در مکانی دیگر نباید مورد توجه قرار گیرد، بلکه فرآیندها و استانداردهای موزه ای زیادی وجود دارد که باید در نظر گرفته شود. در نهایت نگاهی به الزامات و الزامات نمایش آثار در مخازن موزه نشان می‌دهد که نمایش این آثار فرآیندی ساده و در دسترس نیست. از سوی دیگر، نباید تصور کرد که تمامی آثار موجود در مخازن به صورت عمومی نمایش داده شوند. زیرا گاهی اوقات خروج اثر از مخزن ممکن است باعث آسیب به آن شود. نگاهی به شرایط بودجه در حوزه میراث فرهنگی و اهمیت رعایت الزامات نمایش آثار در انبارها نشان می دهد که در شرایط فعلی امکان صدور دستور نمایش آثار مخازن وجود ندارد. نظر شما در مورد نگهداری اشیا در مخازن موزه چیست؟ آیا تمام اشیاء موجود در آب انبارها باید در معرض دید عموم قرار گیرند یا حفظ سلامت اشیای تاریخی برای نسل های آینده باید در اولویت باشد؟ صحبت های وزیر میراث فرهنگی در خصوص نمایش آثار موزه ها را چگونه ارزیابی می کنید؟

دیدگاهتان را بنویسید